Ervaringen bij het schrijven van een IT-bestseller

Bruno Lowagie is auteur, entrepreneur, codeur en ingenieur. Hij werkt vanuit Vlaanderen voor de hele wereld. Iedereen die ooit een pdf-document afdrukte (wie niet?) gebruikt zonder het te beseffen code van iText Software, het bedrijf dat opgericht is door Bruno. Oracle, IBM, HP, Coca Cola, Nike, Walt Disney … zijn enkele van de vele iText-klanten.
Over iText zijn 2 boeken door de softwarebouwer zelf geschreven, uitgegeven door Manning Publications, één van de grote uitgevers voor technische boeken. Alle boeken bij Manning worden gedrukt en digitaal uitgegeven. Wie een papieren boek koopt, krijgt er het ebook gratis bij. Boeken bij Manning worden vaak al te koop aangeboden voor ze af zijn. Wat is de oplage van een IT-bestseller, hoe verloopt het schrijfproces van technische boeken, …? Deze ervaringen zijn een verhaal op zich. Bruno vertelt het voor iStoire.

Mijn ervaring met een Amerikaanse IT uitgever

Nog voor ik kon schrijven, droomde ik ervan een boek te publiceren. Ik schreef massa’s verhalen in een zelf uitgevonden schrift dat pas in de loop van het eerste leerjaar een leesbare vorm kreeg. Ik was al een stuk in de 20, toen ik het voor het eerst waagde een uitgever te contacteren. De afwijzingen waren van die aard dat ik besloot mij te concentreren op mijn ingenieursstudies. Ondertussen zijn we 20 jaar verder en heb ik twee boeken op mijn naam staan. Hoe dat ging? Vaak geldt de regel: men vraagt niet, men wordt gevraagd.

Deel één: van idee naar contract

Door mijn beroep heb ik expertise opgebouwd in een heel specifiek gebied. Omdat ik veel technische vragen kreeg, besloot ik in 2004 vakantie te nemen om een gratis online tutorial te schrijven. Die vrij toegankelijke pagina’s hadden veel succes. Het duurde niet lang vooraleer ik een eerste aanbieding kreeg van O’Reilly. Nog voor ik goed over het aanbod kon nadenken, volgde het aanbod van een tweede uitgever, Manning Publications. Ik heb gekozen voor Manning. In die tijd gaf O’Reilly een 500-tal boeken per jaar uit. Manning was toen nog veel kleiner met ongeveer 50 titels. De keuze voor de kleinere uitgeverij leek me logisch: ik verwachtte veel steun bij mijn debuut. Een boek dat faalt bij O’Reilly betekent 0,2% van hun jaaromzet, een boek dat faalt bij Manning kost hen 2%.

De eerste persoon met wie ik in aanraking kwam, was de Publisher’s Assistant. Die beoordeelt of je echt in aanmerking komt om een boek te schrijven voor de uitgever. Eenmaal die overtuigd was, werd ik doorverwezen naar een Acquisition Manager voor wie ik een korte inhoud, een omschrijving van het doelpubliek en een gedetaileerde inhoudstafel moest maken. Daar kreeg ik 3 maanden tijd voor. Mijn werk werd nagelezen door verschillende onafhankelijke experts, en pas na hun goedkeuring werd een contract opgemaakt met deze deadlines:

• Hoofdstuk 1
• 1/3 van het boek
• 2/3 van het boek
• 3/3 van het boek
• Finale versie van het manuscript

Na ondertekening van het contract, volgde de Author Launch, het officiële begin van de development fase.

Deel twee: de ontwikkeling van het boek

In de eerste fase na het contract kreeg ik een Development Manager toegewezen, die vervolgens een Developmental Editor en een Review Manager aanstelde.

De Development Manager moet de auteur helpen bij het ontwikkelen van zijn boek. Hij is vooral bezorgd over de flow van het boek. Elk stuk tekst moet beginnen met een crutch: meestal een uit het leven gegrepen voorbeeld van het principe dat daarna in detail beschreven wordt. Elk stuk tekst moet eindigen met een segue: een vlotte overgang naar wat volgt.

De Developmental Editor waakt erover dat je de Style Guide van de uitgever volgt. Er moest bijvoorbeeld minstens één lijn tekst zijn tussen een bulleted list en de titel van het volgende stuk. Elk hoofdstuk moet eindigen met een Summary. Voor mijn eerste boek was de Developmental Editor een Science-Fiction auteur. Hij wist niets over het vakgebied waar ik over schreef. Gelukkig besefte ik vlug dat schrijven ook een oefening in nederigheid is. De editor was mijn eerste lezer. Als hij niet goed begreep wat ik schreef, hoeveel andere lezers zouden het dan wel begrijpen? Na dit besef verliep de samenwerking heel vlot.[quote style="boxed" float="right"]Gelukkig besefte ik vlug dat schrijven ook een oefening in nederigheid is.[/quote]De taak van de Review Manager is om representatieve lezers te vinden die na elke deadline het manuscript nalezen en beoordelen. Elke review ronde heeft zijn specifieke doel. De eerste is er vooral op gericht te achterhalen of de auteur de materie beheerst waarover hij schrijft en of de inhoud nuttig en leesbaar is. In de laatste review ronde worden vooral marketing vragen gesteld: hoeveel sterren zou je het geven op Amazon? Hoe beschrijf je het boek in één zin? Een selectie van die antwoorden komt meestal op de achterflap. Vooraleer je verder mag schrijven, moeten alle tussentijdse reviews nagelezen worden met een antwoord over wat je met de kritiek zult doen. Ik heb twee boeken geschreven van ongeveer 600 pagina’s. De totale development fase bedroeg hiervoor telkens ongeveer 6 maanden.

Na de development fase is het de beurt aan de Marketing Manager. Op basis van de laatste review-ronde moet hij beslissen of het boek verkoopbaar is. Voor mijn eerste boek was dit problematisch. De meeste reviewers waren Europeanen waardoor er twijfel was over acceptatie op de  Amerikaanse markt. Net toen ik dacht nu is mijn boek af, kreeg ik een telefoontje van mijn uitgever dat ze erover dachten om het niet te publiceren. Om hun idee hierover bij te sturen moest ik zelf endorsements of aantekeningen van bekende Amerikanen verzamelen. Er volgde een tweede oefening in nederigheid bij het schrijven van “jullie kennen mij misschien niet, maar… ik heb een boek geschreven en mijn uitgever zou graag van jou horen of het zinvol is om het te publiceren”. De respons was overweldigend positief. Het boek kon in productie gaan.

Deel drie: het boek gaat in productie

De Production Manager stelt terug verschillende mensen aan: een Copy Editor, Technical Editor, Layout Artist, Proof Reader en een Cover Designer.

De Copy Editor heeft een aantal minder leuke taken in petto voor de auteur in: maak zelf je index. Dit handmatige werk op basis van kernwoorden uit de tekst wordt bij Manning altijd van de auteur verwacht. Het is het saaiste werk ooit uit mijn carrière. Van de Copy Editor krijg je het manuscript terug dat rood ziet van de fouten. Het Engels is niet mijn moedertaal, dus ik vermengde vaak Brits Engels met Amerikaans Engels. Verboden woorden worden zonder pardon geschrapt: however, basically, actually,… Ook in het Nederlands gebruiken we woorden die weinig bijdragen aan de boodschap: eigenlijk, feitelijk, namelijk, … Verder wordt de zinsbouw aangepakt met als voornaamste doel een kortere versie te maken zonder de boodschap te verliezen. Alweer een confronterende ervaring. Een Copy Editor heeft nog minder kennis over je onderwerp dan de Developmental Editor. Dat resulteert in zinnen die aangepast worden en een verkeerde betekenis krijgen.

Voor de kwaliteitscontrole van de inhoud wordt beroep gedaan op een Technical Editor. Elk nagekeken hoofdstuk gaat naar de Layout Artist. Het ruwe tekstdocument wordt omgezet in pagina’s met een bladspiegel. Alle afbeeldingen komen op de juiste plaats, lege en halve pagina’s worden weggenomen. Afgewerkte hoofdstukken gaan naar de Proof Reader die alles 3 keer naleest. In elke ronde worden nog kleine foutjes verbeterd. Ondertussen is ook de Cover Designer aan de slag gegaan. Die maakt een drietal cover-ontwerpen waaruit de auteur mag kiezen. Op het allerlaatste moment wordt de tekst op de achterflap nog aangepast door de Publisher. Hij doet de finale kwaliteitscontrole en prijst dan het boek aan. Daarna is het wachten tot FedEx je een doos met de eerste exemplaren bezorgd.

De productiefase van mijn eerste boek duurde 9 maanden. Samen met de 3 maanden voorbereiding en de 6 maanden schrijven, was er 18 maanden na mijn idee een boek. Het tweede nam ongeveer 12 maanden in beslag.

Deel vier: het boek wordt verkocht

De Marketing & Communications specialist is verantwoordelijk voor de verkoop bij zowel de traditionele als de online boekhandels. Alle boeken bij Manning worden zowel in gedrukt en digitaal uitgegeven. Wie een papieren boek koopt, krijgt er het ebook gratis bij. Het ebook apart is enkel via de uitgever verkrijgbaar.
Het eerste boek is pas in verkoop gekomen nadat het volledig afgewerkt was. Het tweede boek is al in de development fase aangeboden in het Manning Early Access Program (MEAP). De lezer kan het boek dus al kopen vooraleer het geschreven is. Per afgewerkt hoofdstuk krijg je als lezer een ruwe versie van het manuscript opgestuurd. Dit was voor mij heel interessant. Ik kreeg veel betere feedback dan bij het schrijven van mijn eerste boek. Voor de uitgever is deze formule ook interessant. Als veel mensen de MEAP versie kopen, weet de Marketing Manager dat er een markt is voor het boek. Het betekent ook een grotere marge voor de uitgever die anders een groot deel van zijn winst verloren ziet gaan aan reuzen zoals Amazon die boeken verkoopt aan prijzen die via direct sales niet geklopt kunnen worden. Van de Administrative/Executive Assistant krijg ik elk kwartaal een update van de verkoopcijfers van de voorbije 3 maanden. In de IT-wereld spreekt men van een bestseller vanaf 5000 verkochte exemplaren. Van mijn eerste boek, dat uitgegeven is in 2007, zijn ondertussen 11.500 exemplaren verkocht, waarvan 26% (of 3.000 boeken) in ebook formaat. Mijn tweede boek is uitgegeven in 2011. Daarvan zijn ondertussen al 6.000 exemplaren verkocht, waarvan 36% (of 2150) ebooks.

De verkoopprijs voor het eerste boek was $50 voor de gedrukte versie en $25 voor een ebook-versie. De prijs van het tweede boek is $60 (papier) of $30 (ebook). In totaal bracht het eerste boek voor de uitgever ongeveer $320.000 op, het tweede zit nu aan ongeveer $205,000. Als auteur krijg ik 10% Royalties. Aan het eerste boek heb ik dus ongeveer $32.000 verdiend en aan het tweede $20.500. Dat is respectievelijk $2,78 en $3,42 per verkocht exemplaar.

En nu: een derde boek?

Een boek schrijf je niet alleen. Het is het resultaat van het werk van een heel team. De reviewers niet meegerekend werkte ik met 15 mensen samen. Een tweede boek schrijven is een stuk gemakkelijker dan een eerste, maar het blijft een leerrijke en unieke ervaring. Toch ben ik nu zonder uitgever bezig aan mijn derde boek.

Ik ben één van de grootste ‘gebruikers’ van mijn eigen boeken. Van het eerste boek staan er een paar exemplaren met een gebroken rug in de kast. Sinds het tweede boek, heb ik het niet meer nodig. Ik ben gaandeweg overgeschakeld op het gebruik van ebooks: dat is veel handiger als ik vlug iets wil opzoeken of hergebruiken. De drempel naar een nieuwe editie is kleiner als een boek enkel digitaal is uitgegeven. Daartegenover staat wel dat een koper de prijs van 30 dollar een grotere belemmering vindt voor een ebook. Ik hoor lezers vertellen dat ze een illegale versie downloaden en daarna toch een gedrukte versie kopen als ze het boek goed vinden.

Op basis van die ervaring zou ik mijn ebook liever gratis via mijn eigen website aanbieden. Dat geeft mij meteen zicht op het aantal downloads. Uitgevers staan dit niet toe. Om meer controle te hebben over mijn eigen boek schrijf ik mijn derde nu in eigen beheer. Dat betekent helaas ook dat ik de kwaliteitscontrole voor mijn derde boek zelf moet regelen. Gelukkig heb ik een netwerk uitgebouwd van mensen die mijn werk heel kritisch kunnen en durven bekijken. Ik hanteer dezelfde deadlines als bij Manning, waardoor de inhoud kan leven tijdens het schrijven. Het eerste deel verscheen in juni 2012. De eerste afgewerkte versie wordt begin oktober verwacht. Suggesties, opmerkingen en correcties van lezers worden er direct in verwerkt. Ik denk niet dat het boek ooit echt af zal zijn. De ene editie zal gewoon in de andere overgaan.

Ik ben van plan het boek gratis te verspreiden, en als ik eraan wil verdienen zou ik 5 dollar kunnen vragen. Dat lijkt me een aanvaardbare prijs én het is méér dan wat ik van de uitgever krijg per verkocht exemplaar. Iets voor de uitgeverswereld om over na te denken?

Is mijn jongensdroom nu werkelijkheid geworden? Ja en nee!

Ja, want ik heb twee boeken gepubliceerd bij een uitgever, en het zijn alle twee bestsellers geworden. Nee, want de boeken die ik schreef zijn niet de boeken die ik voor ogen had als kind. Ik heb nog een paar verhalen in mijn hoofd. Mocht er interesse bestaan bij een uitgever, dan zal ik die met plezier uitwerken tot een boek dat volledig tot zijn recht komt op papier. Ik droom van mooie uitgaves die een echte meerwaarde bieden in vergelijking met een ebook. Daar zal altijd een markt voor blijven bestaan.

Wordt vervolgd?